Gemeenten kunnen bijdragen aan het versterken van het netwerk rondom jonge mantelzorgers. Door de gezinssituatie van zorgvragers in kaart te brengen via WMO-medewerkers en buurtteams kunnen jonge mantelzorgers tijdig gesignaleerd en ondersteund, dan wel doorverwezen worden.

Mantelzorg

Jonge mantelzorgers zijn kinderen en jongeren t/m 24 jaar die opgroeien met een familielid dat chronisch ziek of gehandicapt is of een psychische aandoening heeft. Deze situatie kan een grote impact hebben op hun leven. Hieronder wordt informatie gegeven over jongeren die mantelzorg geven en in welke mate zij dit als belastend ervaren.

Selecteer het thema en het bijbehorende subthema:

Thank you! Your submission has been received!
Oops! Something went wrong while submitting the form
Thank you! Your submission has been received!
Oops! Something went wrong while submitting the form

Gemeente

Trends

Geografische vergelijking
13-16 jarigen in 2015

Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd 13-16 jarigen GGD Zuid Limburg 2015

Verschil tussen leeftijdsgroepen in 2015

Verschil tussen jongens en meisjes in 2015

Verschil tussen opleidingsniveau's in 2015

Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd 13-16 jarigen GGD Zuid Limburg 2015

Mantelzorg

Jonge mantelzorgers zijn kinderen en jongeren t/m 24 jaar die opgroeien met een familielid dat chronisch ziek of gehandicapt is of een psychische aandoening heeft. Deze situatie kan een grote impact hebben op hun leven. Toch zijn jonge mantelzorgers tot nu toe een relatief verborgen groep. Ze vragen zelden om hulp bij hun taken of zorgen en worden niet herkend als mantelzorger. Een compleet netwerk waarin verschillende partijen samenwerken om deze groep jongeren meer te belichten, tijdig te signaleren en passend te ondersteunen is daarom wenselijk.

1 op de 6 jongeren woont met ziek familielid

Bijna 1 op de 6 jongeren in Zuid Limburg woont met een familielid dat langer dan 3 maanden een lichamelijke of psychische aandoening heeft. Ongeveer de helft van deze jongeren geeft aan mantelzorg te verlenen. Zij bieden gezelschap of troost, huishoudelijke hulp, persoonlijke verzorging of begeleiden het zieke familielid bij het naar de arts of de kapper gaan. Jongeren in het tweede leerjaar van het voortgezet onderwijs verlenen vaker mantelzorg vergeleken met vierdejaars leerlingen. Meisjes en jongeren met een lager opleidingsniveau geven vaker aan een ziek familielid thuis te hebben. Het percentage jongeren met een ziek familielid varieert tussen de Zuid-Limburgse gemeenten van 10% tot 21%, waarbij percentages in Parkstad gemeenten vaak hoger liggen. Het percentage jongeren dat mantelzorg verleent aan hun ziek familielid, varieert van 37% tot 61%.

Belasting jonge mantelzorger

Eén op de 3 jongeren ervaart het verlenen van mantelzorg als belastend (bijna 33%). Meisjes en jongeren met een hoger opleidingsniveau, benoemen mantelzorg vaker als belastend. Tussen gemeenten varieert het percentage jongeren dat mantelzorg als belastend ervaart maar liefst van 15% tot 56%.

Gezondheid jonge mantelzorgers minder goed

Jonge mantelzorgers zijn bijna twee keer zo vaak depressief en hebben vaker migraine in vergelijking met hun leeftijdsgenoten. Jonge mantelzorgers hebben een verhoogde kans op een slechter psychosociaal welbevinden en zijn bijna twee keer zo vaak eenzaam. Dit geldt vooral voor jongeren die zorgen voor iemand met zowel psychische als lichamelijke problemen. Jonge mantelzorgers zijn in de afgelopen 4 weken vaker ziek thuisgebleven van school, roken vaker dagelijks en drinken meer alcohol. Voor informatie over de gezondheid van jonge mantelzorgers zie factsheet Jonge mantelzorgers in Zuid-Limburg.

Netwerkaanpak voor jonge mantelzorgers

Het netwerk rondom jonge mantelzorgers is van essentieel belang. De netwerkaanpak voor jonge mantelzorgers heeft drie verschillende functies:

- Vergroting van bekendheid van de term “Jonge mantelzorger”;
- Signalering van jongeren die zorgen voor een ziek familielid;
- Ondersteuning van jonge mantelzorgers.

Deze drie functies zijn onderling verbonden. Preventie van problemen en overbelasting van mantelzorgers vraagt om een goede samenwerking tussen partijen die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van deze functies. Het startpunt in de netwerkaanpak is het in kaart brengen van de verschillende organisaties die actief zijn rondom jongeren en rondom ouderen en volwassenen met gezondheidsproblemen. De Steunpunten Mantelzorg, scholen, gezondheids- en welzijnsorganisaties en gemeenten kunnen vanuit hun positie jonge mantelzorgers signaleren.

Steunpunten Mantelzorg

Steunpunten Mantelzorg schakelen in de netwerkaanpak tussen drie gewenste functies:  

- Vergroten van bekendheid van de term “jonge mantelzorger” via gerichte activiteiten;
- Signaleren van jonge mantelzorgers via de consulenten en jeugdwerkers op scholen;
- Op maat ondersteunen van jonge mantelzorgers.

Aanknopingspunten voor beleid:
- Zorg voor een goede communicatie en samenwerking tussen gemeente en Steunpunt Mantelzorg zodat het beleid goed kan aansluiten bij de praktijk. Het Steunpunt Mantelzorg is immers goed op de hoogte van de wensen van en mogelijkheden voor jonge mantelzorgers. 
- Vergroot de efficiëntie van het Steunpunt door de bekendheid te vergroten bij betrokken partijen en hechte samenwerkingsverbanden te creëren met gezondheids- en welzijnsorganisaties en vrijwilligersorganisaties.
- Stel het Steunpunt Mantelzorg in de gelegenheid en de positie om de drie functies te dragen. Maak hierbij gebruik van de specialistische kennis op het gebied van het signaleren van jonge mantelzorgers en het bieden van passende ondersteuning. Overweeg gemeentelijke samenwerkingen op (sub-)regionaal niveau. De Steunpunten en verschillende gezondheids- en welzijnsorganisaties werken in Zuid-Limburg op (sub-)regionaal niveau en een gezamenlijk gemeentelijk beleid vergroot de efficiëntie.

Scholen

Scholen zijn het startpunt voor zowel het vergroten van de bekendheid van de term jonge mantelzorger als het signaleren. Via basis en middelbare scholen worden de meeste jongeren bereikt. Op school kunnen leraren, mentoren, zorgcoördinatoren en jeugdverpleegkundigen leerlingen herkennen die mantelzorger zijn en hen vervolgens ondersteunen of doorverwijzen. 

Aanknopingspunten voor beleid:
- Zorg voor jaarlijkse gastlessen over mantelzorg in groep 7/8/brugklas. Deze worden aangeboden door de Steunpunten Mantelzorg en zijn in de praktijk effectief gebleken bij het signaleren van jonge mantelzorgers.

Gezondheids- en Welzijnsorganisaties

Gezondheids- en welzijnsorganisaties spelen een rol in de ondersteuning en signalering van jonge mantelzorgers. Een goede samenwerking tussen deze organisaties en de Steunpunten Mantelzorg draagt bij aan passende ondersteuning voor alle jonge mantelzorgers.

Aanknopingspunten voor beleid:
- Breng de relevante lokale en regionale gezondheids- en welzijnsorganisaties in beeld en zorg dat deze organisaties elkaar weten te vinden.

Gemeenten

Gemeenten kunnen bijdragen aan het versterken van het netwerk rondom jonge mantelzorgers. Door de gezinssituatie van zorgvragers in kaart te brengen via WMO-medewerkers en buurtteams kunnen jonge mantelzorgers tijdig gesignaleerd en ondersteund, dan wel doorverwezen worden.

Aanknopingspunten voor beleid:
- Breng professionals van de afdeling WMO, jeugd- en wijkteams op de hoogte van de netwerkaanpak rondom jonge mantelzorgers en welke rol zij hierin kunnen spelen.

Voorbeeld Simpelveld

In Simpelveld is een netwerk rondom jonge mantelzorgers ontwikkeld. Met de inzet van twee vrijwilligers en ondersteuning van de gemeente verzorgt het Steunpunt Mantelzorg Parkstad gastlessen op de basisscholen van Simpelveld en Bocholtz en organiseert activiteiten voor de jonge mantelzorgers. De lijnen met de scholen zijn kort en leraren worden actief betrokken. Op deze manier worden de jonge mantelzorgers tijdig gesignaleerd en ondersteund. De aangeboden ondersteuning bestaat voornamelijk uit lotgenotencontact dat uitgaat van de wensen van de kinderen.